İngiltere Devleti temsilcisi Amiral Calthrope ile Osmanlı Devleti temsilcisi Bahriye Nazırı Rauf Bey’in başkanlıklarında süren görüşmelerden sonra 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması hükümleri şöyleydi:

1.Çanakkale ve İstanbul Boğazları’nın açılması ve Karadeniz’e serbestçe geçiş, Çanakkale ve İstanbul Boğazları’nın İtilaf Devletleri tarafından işgali,

2.Türk sularındaki tüm torpil tarlaları ile torpido ve kovan yerleri, diğer engellerin yerleri gösterilecek ve bunları taramak veya kaldırmak için istenildiğinde yardım edilecektir.

3.Karadeniz’de bulunan torpil yerleri hakkındaki bilgiler verilecektir.

4.İtilaf Devletleri’nin savaş esirleri ile Ermeni esirleri, tutukluları İstanbul’da toplanacak ve kayıtsız koşulsuz İtilaf Devletleri’ne teslim edilecektir.

5.Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için gerekli görülecek askeri kuvvetten başkası hemen terhis edilecek. (İşbu askeri kuvvetin sayısı durumu İtilaf Devletleri tarafından Osmanlı Devleti ile görüşüldükten sonra kararlaştırılacaktır.)

6.Osmanlı kara sularında güvenlik ve buna benzer konular için kullanılacak küçük gemiler dışında, Osmanlı sularında veya Osmanlı Devleti tarafından işgal edilen sularda bulunan bütün savaş gemileri teslim olunup Osmanlı liman veya limanlarında tutuklu bulundurulacaktır.

7.İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edici bir durum olduğunda herhangi bir strateji noktasını işgal hakkına sahip olacaklardır.

8.Bugün Osmanlı Devleti işgali altında bulunan bütün liman ve demiryollarından İtilaf Devletleri gemilerinin yararlanması ve İtilaf Devletleri’yle savaş halinde bulunlara karşı kapalı bulundurulması. Osmanlı Devleti gemileri de ticaret ve ordunun terhisi konusunda buna benzer koşullarda yararlanacaklardır.

9.İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’ne ait tersane ve limanlardaki bütün gemi onarım ve araçlarını kullanacaklardır.

10.Toros Tünelleri’nin İtilaf devletleri tarafından işgali

11.İran’ın kuzeybatı bölgesindeki Osmanlı Devleti kuvvetlerinin derhal savaştan önceki sınır gerisine çekilmesi konusunda önceden verilen emir uygulanacaktır. Kafkasya ötesinde önceleri Osmanlı kuvvetleri tarafından bir bölümü boşaltılan yerlerin geri kalan bölümü de İtilaf Devletleri tarafından yerinde incelenerek, istenirse boşaltılacaktır.

12.Hükümet haberleşmeleri dışındaki telsiz ve kablolar İtilaf Devletleri memurları tarafından denetlenecektir.

13.Denizciliğe, askerliğe ve

14.Osmanlı Devleti’nin gereksinimi karşılandıktan sonra geri kalan kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri satın alınacak, bunların hiçbiri dış ülkelere satılmayacaktır.

15.Tüm demiryolları İtilaf Devletleri subaylarının denetimine verilecektir. Bu demiryoları arasında halen Osmanlı Devleti’nin denetiminde bulunan Kafkas Demiryolları dahildir.İşbu Kafkas hatları serbest ve tam olarak İtilaf Devletleri memurlarının idaresi altına verilecektir. Halkın gereksiniminin karşılanması göz önünde tutulacaktır. Bu maddeye Batum’un işgali dahildir. Osmanlı Devleti Batum’un işgaine karşı koymayacaktır.

16.Hicaz, Yemen, Asir, Suriye ve ırak’ta bulunan Muhafız Kıtaları, en yakın İtilaf Devleti komutanına teslim olunacaktır. Kilikya’da bulunan kuvvetlerin düzeni koruması için gerekli sayıdan çoğu 5. maddedeki koşullara uyularak, kararlaştırılacak şekilde geri çekilecektir.

17.Trablus ve Bingazi’de bulunan Osmanlı Devleti Subayları en yakın İtalyan kuvvetlerine teslim olacaklardır. Osmanlı Devleti, teslim emrine uymadıkları taktirde, bunlarla haberleşmeyi ve yardımı kesmeyi kabul eder.

18.Mısratada dahil olmak üzere Trablus ve Bingazi’de işgal edilen limanların en yakın İtilaf muhafız kıtalarına teslimi gerekmektedir.

19.Alman, Avusturya deniz, kara ve sivil memurların ve uyruklarının bir ay içinde ve uzak yerlerde bulunanların bir aydan sonraki en kısa zamanda Osmanlı Devleti’ni terk etmeleri,

20.Beşinci madde gereğince terhis edilecek Osmanlı Devleti kuvvetlerine ait donanım, silahlar ve cephane taşıma araçlarının kullanılmasına ait verilecek emirlere uyulacaktır.

21.İtilaf Devletleri’nin çıkarlarını korumak için İaşe Nezaretinde İtilaf temsilcisi bulundurulacak ve kendilerine bu yolda gerekli görülen bütün bilgiler verilecektir.

22.Osmanlı savaş esirleri İtilaf Devletleri’nce tutulacaktır. Sivil savaş esirleri ile askerlik yaşları dışında olanların bırakılması gözönünde bulundurulacaktır.

23.Osmanlı Devleti İttifak Devletleri ile tüm ilişkisini kesecektir.

24.Vilayet-i Sitte’de (altı ilde: Erzurum,Van, Harput(Elazığ), Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıktığında bu illerin herhengi bir bölümünün ele geçirilmesi hakkını İtilaf Devletleri saklı tutar.

25.İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında çatışma 1918 yılı Ekiminin otuz birinci günü yerel saatle öğle zamanı kesilecektir.

27 Eylül 1911’de İtalyanlar, değişik kimliklerle Trablusgarb’a gittiler. Mustafa Kemal buraya gizlice Mısır yolu ile gazeteci kimliğiyle gitti. Tobruk ve Derne’de italyanlara karşı başarılı savaşlar yaptı. İtalyan birliklerine büyük zararlar verdirdi, ilerlemelerini durdurdu.

Mustafa Kemal, Trablus’ta bir yıl kadar kaldı ve buradaki başarılarından dolayı binbaşılığa yükseltildi.
  
Mustafa Kemal, henüz Trablusgarb’ta iken Balkan Savaşı patlak verdi. Selanik ve diğer Türk şehirleri düşman eline geçti. Bulgarlar, Çatalca’ya kadar ilerlediler. Avrupa yolu ile, Romanya üzerinden istanbul’a gelen Mustafa Kemal Gelibolu Yarımadasını korumakla görevlendirildi. Gerek bu bölgenin korunmasında ve gerekse Edirne’nin alınmasında büyük hizmetleri oldu.
 
Mustafa Kemal, Balkan Savaşı bilince Sofya’ya ataşe olarak gönderildi. Orada bir yıl kaldı. Bozulan Türk-Bulgar ilişkilerini düzeltmeye çalıştı.

Osmanlı İmparatorluğu, 29 Ekim 1914 tarihinde, Almanya’nın yanında 1.Dünya Savaşı’na katıldı. Mustafa Kemal savaşa katılmamızı doğru bulmuyordu. Bu düşüncesini üst makamlara bildirdi. Fakat kimse kendisini dinlemedi. Bununla beraber doğru veya yanlış bir savaşa girmiş olan memleketinde aktif bir görev almak istedi. İsteği kabul edildi. Tekirdağ’da kurulacak tümene komutan olarak verildi. 
 
Kısa bir zamanda birliğin kuruluşunu tamamladı. Daha sonra 19. Tümen adını alan ve Çanakkale Boğazı’nı savunma görevi ile Maydos’a taşınan bu birlik, büyük başarılar sağladı. 8 Mart 1915’te Çanakkale’den geçip İstanbul’u almak isteyen düşman donanmaları geri püskürtüldü. İngilizler, Boğaz’ı geçemeyeceklerini anlayınca Anafartalar yöresinden çıkarma yaptılar. Mustafa Kemal, askerlik alanındaki dehası ile İngilizlerin ilerleyişini durdurdu. Bu başarılarından dolayı albaylığa yükseltildi.

Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşı’ndan sonra istanbul’a geldi, bir süre burada kaldı. Sonra Kolordu Komutanı görevi ile Diyarbakır’a gönderildi. Doğu bölgesinde Rusların ilerlemesine engel oldu. Rusların eline geçmiş olan Muş ve Bitlis’i geri aldı. Rütbesi generalliğe yükseltildi.

5 Temmuz 1917’de merkezi Suriye’de bulunan Yedinci Kolordu Komutanlığı’na atandı. Bu ordu, başlarında bir Alman generalin bulunduğu "Yıldırım Orduları Grubu"na bağlıydı. Komutanı Falkenhayn’ın yönetimini hatalı buldu. Düzeltilmesi için ilgilileri ısrarla uyardı. Fakat başaramadı. Bunun üzerine görevinden istifa etti. İstanbul’a döndü.

Mustafa Kemal’in sert tenkitleri padişah ve çevresi tarafından hoş karşılanmıyordu. Bu yüzden, veliaht Vahdettin ile Almanya’ya gitmesi uygun görüldü. Bu gezi Mustafa Kemal için çok yararlı oldu. Avrupa ile Osmanlı İmparatorluğu arasında bir karşılaştırma yapmak ve aradaki uygarlık çelişkisini görme fırsatını buldu. Almanya dönüşü Vahdettin padişah oldu. Mustafa Kemal’de yeniden Yedinci Ordu Komutanlığına atandı. Fakat olan olmuş, Suriye, Filistin, Ürdün toprakları elden çıkmıştı. Mustafa Kemal, güney cephesi dağılırken, kendi birliğini bozguna uğratmadan geri çekmeyi başarmıştı. Bu arada ingiliz ve Arap birliklerine büyük kayıplar verdirdi.
 
Mustafa Kemal, Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı’na girmesini istememiş, yetkilileri uyararak savaşa engel olmaya çalışmıştı. Gerçekten de savaş O’nun düşündüğü gibi sonuçlandı. Almanlar, ingiliz, Fransız ve Amerikan ordularına yenildiler ve barış istemek zorunda kaldılar. Böylece Almanlarla birlikte savaşa girmiş olan Osmanlı İmparatorluğu da yenik sayıldı. Üstelik birçok topraklarımızı da kaybettik. Düşman donanması İstanbul’a geldi
 
İstanbul hükümeti şaşkınlık ve panik içindeydi. 30 Ekim 1918’de imzalamak zorunda kaldığı Mondros Ateşkes Antlaşması’nı yurt çıkarlarına uygun bulmuyordu. Antlaşmanın, Osmanlı İmparatorluğu’nun hayatını felce uğratacak hükümler taşıdığını gördü. Bir yandan hükümeti uyarmaya çalışıyor, bir yandan da emrindeki son kuvvetleri İngiliz ve Fransızlara teslim etmemek için direniyordu. Bu davranış hoş karşılanmadı, Osmanlı Hükümeti, komutanı olduğu Yıldırım Orduları Grubu ile 7. Orduyu dağıtmaya karar verdi. Bu emir kendisine gelince: 
"Orduları dağıtalım ama, adı kalsın, müsade edin. En küçük bir birlik olsa da bu adla ben komutanlığını yapar, vatanıma hizmet ederim."demişti. Amacı; Anadolu’da ve ordunun basında kalmaktı. Bu isteğine rağmen, göz önünde bulunması için onu İstanbul’a gelmeğe mecbur ettiler.

13 Ekim 1918 günü, Adana treninden inip de Haydarpaşa Rıhtımı’na ayak basınca karşılaştığı manzara şudur: 55 düşman gemisi, zafer bayraklarını açarak İstanbul Limanı’na girmektedirler. Bütün karşı sahiller Rumların, Yahudilerin, Levantenlerin sarhoş çığlıkları ve palikarya naraları ile çınlar. Ama bu manzara karşısında, bu hava içinde, kılı bile kıpırdamadan:

"Geldikleri gibi giderler!" dedi. Nitekim bir gün geldi, bütün gemiler geldikleri gibi gittiler. Hem de onun gönderdiği askerleri selamlayarak... Sarhoş çığlıkları ise ebediyen sustu.
 
Mustafa Kemal, İstanbul’daki durumu görünce, memleketin içine düştüğü felaketi daha iyi anladı. Memleketi içine düştüğü zor durumdan kurtarmak için çareler aramaya başladı. Padişahla, hükümetle, politikacılarla, özellikle eski silah arkadaşları ile görüşmeler yaptı. Herkeste bir bezginlik, yılgınlık, daha da kötüsü ümitsizlik vardı. Şimdi ne olacaktı? Halk ne yapacağını şaşırmıştı. Saray çevresi ve hükümet üyeleri, yalnız kendi canları ve mallarını koruma kaygısı içindeydiler. Mustafa Kemal; padişah, hükümet ve politikacılarla olumlu bir iş yapılamayacağını anladı. Geriye sadece silah arkadaşları ve gerçek Türk milleti kalıyordu.  

Güvendiği milletiyle Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak için Anadolu’ya geçmesi gerekiyordu. Fakat işgal altında bulunan İstanbul’dan çıkıp Anadolu’ya gitmek çok zordu. Mustafa Kemal Anadolu’ya gitmek için çareler ararken aradığı fırsat ayağına geldi. Sinop’tan Batum’a kadar Kuzeydoğu Anadolu’da işi azıtan Rumlar, Pontus-Rum Devletini yeniden hortlatmak için yoğun çalışmalara girmişlerdi. Bu bölgede yaşayan Türkleri imha etmek ve korkutup kaçırmak için katliamlara başlamışlardı. Türkler, canlarını, mallarını, namuslarını bunlardan korumak için teşkilatlanmaya başlamışlardı. Bu durumdan tedirgin olan Rumlar, Türklerin kendilerini katlettiklerin haykırmaya başlamışlardı. Samsun, Merzifon gibi önemli yerleri işgal eden İngilizler, Rumların feryatlarına inandılar. Türkleri durduracak dirayetli bir komutanın bu bölgeye atanmasını Osmanlı Hükümeti’nden istediler. Mustafa Kemal, Osmanlı Genelkurmayın daki arkadaşlarının yardımı ile kendisini, geniş yetkilerle merkezi Erzurum’da bulunan Dokuzuncu Ordu Müfettişliğine tayin ettirdi.

Güvenliği tam olarak gerçekleştirebilmek için komuta bölgesindeki sivil makamlara emir verme yetkisin! de aldı. Görev alanı Samsun, Trabzon, Sivas, Erzurum ve Van illeriydi. Ayrıca gerektiğinde komşu illerdeki komutan ve yöneticiler de emirlerini yerine getirmekle yükümlüydüler. Mustafa Kemal, İzmir’in Yunanlılar tarafından alındığı 15 Mayıs günü istanbul’dan Bandırma vapuru ile Karadeniz’e açıldı. 19 Mayıs günü Samsun’a çıktı.
 
Artık, Mustafa Kemal, Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak üzere Anadolu’daydı. Amasya Genelgesi’nin ardından Erzurum ve Sivas Kongreleri toplandı. Bu kongrelerde önemli kararlar alındı.

Bu sırada düşmanlar Anadolu’da ilerliyor, yurt içinde gerici ayaklanmalar çıkıyordu. Sivas Kongresi’nde alınan kararların uygulanması gerekiyordu. Dağıtılan Meclis-i Mebusan’ın yerine Ankara’da hemen bir meclisin toplanmasına karar verildi.

23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi kuruldu, Mustafa Kemal de başkanlığa seçildi.

Kısa sürede ayaklanmalar bastırıldı, dağınıklıklar giderildi. Ulusal güçlerimiz düzene sokuldu. Askerin ihtiyaç duyduğu silah ve cephane sağlandı. Halk varını yoğunu orduya verdi.

Her cephede başarılı savaşlar yapıldı. 1 .ve 2. İnönü, Sakarya Savaşları derken sonunda Dumlupmar’da Başkomutanlık Meydan Savaşı ile düşmana son ve kesin darbe vurularak Büyük Zafer’e ulaşıldı.

Yurdu düşmanlardan temizleyen Mustafa Kemal’i yeni görevler bekliyordu: Çağdaş ve Modern Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni kurmak...

("İlkokullarda Atatürkçülük" ten)

Atatürkçülük, yoktan varoluştur. Bir ulusun dirilişidir. İnançtır. Esaretten, umutsuzluktan kurtuluştur. Ulusal değerleri unutturulmuş bir halkın "ulus" oluşudur.
Cumhuriyetçiliktir Atatürkçülük. Halkın, hanedanlığa son verişi, kendi kendini yönetmesidir. "Padişah kulluğu" anlayışına son verilmesi, Türk’ün özbenliğini, özgüvenini kazanmasıdır Atatürkçülük.

Ulusçuluktur Atatürkçülük. Tarihini, dilini, geçmişin! bilmek; bunlara sahip çıkmaktır. "Ümmetçilik" diye diye aldatılıp özbenliği unutturulan bir ulusun ulusal değerlerine kavuşması, onlara dört elle sarılmasıdır Atatürkçülük.

Halkçılıktır Atatürkçülük. Halk olmadan ulus olur mu? Devlet olur mu? Türk halkının bütünlüğüdür, yasalar karşısında eşitliğidir, ulusal egemenliktir Atatürkçülük. Atatürkçülük, Türk halkına hizmet etmek, onun mutluluğu için çalışmaktır.

Atatürkçülük devletçiliktir. Türkiye’nin sınırlı olan yeraltı ve yerüstü kaynaklarını ’zamanın koşullarına göre halkın yararına en iyi şekilde değerlendirip Türk ekonomisini bir "dünya devi" haline getirmektir Atatürkçülük.

Elbette laikliktir Atatürkçülük. İnsanlara din ve vicdan özgürlüğünü en iyi şekilde tanıyandır. Kimsenin inancına, ibadetine, vicdanına karışmamaktır Atatürkçülük.
Dini, kutsal din duygularım sömürmemek; dini siyasete alet etmemek; din ve devlet işlerini birbirinden ayırmaktır. Halkın temiz vicdanına, dinsel inançlarına, ibadetine saygı duymaktır Atatürkçülük. Ama aynı Atatürkçülük, yobazlara, din tacirlerine, sahte dindarlara aman vermeyen, geçilmez bir kaledir.

Eskimiş, ömrünü tamamlamış, zararlı duruma gelmiş toplumsal, yasal, siyasal, politik... kurumları ortadan kaldırıp yerlerine yeni, yararlı, topluma bir dinamizm, canlılık verenleri getirmektir, yani inkılapçılıktır Atatürkçülük.

Hep yeniye, yeniliğe, uygarlığa, modernliğe, çağdaşlığa koşmaktır. Kazanılanları korumak; yıkıcılarla, gericilerle mücadele etmek, bilimin İşığında hep ileriye koşmaktır Atatürkçülük.
Atatürkçülük ışıktır, aydınlıktır. Kültürdür, bilgidir, bilimdir. Bolluktur, berekettir, neşedir, sevinçtir. Uygarlıktır, sanayidir, teknolojidir. Barıştır, sevgidir, insanlıktır Atatürkçülük. Dürüstlük, düşünceye saygı, yurt ve ulus sevgisi onun vazgeçemediği ilkelerdir. Özgürlük aşkı bir ayrıdır onda...Ya şehitlerimiz,al bayrağımız...

Atatürkçülük umuttur, geleceğe güvenle bakmaktır. Dünya ulusları arasında saygın bir yer edinmektir. Türk ulusunun geleceğidir, güvencesidir, yarınıdır, her şeyidir Atatürkçülük...